Taith gerdded tywysedig gyda Walkabout Flintshire

Mewn cydweithrediad â Walkabout Sir y Fflint, byddwn yn mynd am dro o gwmpas tair a hanner i bedair milltir trwy’r Wyddgrug ac allan o’r dref ar y palmant ar hyd y ffordd tuag at y Waen. I gyrraedd Cofeb yr Alleluia byddwn yn croesi’r cae ar waelod bryn Rhual, gyda chaniatâd caredig Fferm y Rhual.

Cofgolofn new Obelisg carreg amlwg yw Cofeb yr Alleluia sy’n restredig Gradd II ac a godwyd ym 1736 gan Nehemiah Griffith o Rhual i goffáu’r buddugoliaeth gan y Celtiaid Cristnogol dros luoedd Paganaidd y credwyd iddo ddigwydd yn yr ardal yn 420 OC.

Yn ôl y chwedl, roedd byddin Gristnogol fach dan arweiniad yr Esgob Germanus yn erbyn un fwy o lawer gan y cenhedloedd Pictiaid a Sacsoniaid ac roedd gorchfygiad yn edrych yn sicr. Gorchmynodd yr Esgob i’w ddilynwyr weiddi “Hallel-ujah,” dair gwaith, mor uchel ag y gallen nhw. Ystyr ‘Haleliwia’ yw ‘Molwch Jehofa’ neu ‘Molwch yr Arglwydd’. Wrth glywed gwaedd ryfedd y Cristnogwyr dychrynodd y goresgynwyr a throdd rhai a ffoi, tra lladdwyd eraill gan y Cymry buddugugoliaethus.

Mae’r cerflun modern o bennau’n gweiddi, o’r enw One Voice gan Brian Fell, hefyd yn coffáu’r frwydr, ac yn hongian ar y wal yng Nghanolfan Daniel Owen, yr Wyddgrug.

Yna bydd y daith yn mynd i lawr i Fferm y Rhual, gan basio’r twmpath claddu ar ein ffordd i’r Bedyddfa ar yr Ystâd.

Mae’r Bedyddfa neu Ffynnon Dysilio yn dyddio’n ol i’r canoloesoedd yn ôl ymchwil gan y diweddar Ken Lloyd Gruffydd, hanesydd lleol. Mae’n debyg ei fod yn coffáu sant cynnar Cymreig Sant Tysilio o Bowys. Yn ystod chwarter olaf yr 17eg ganrif cafodd ei adnewyddu, ei ehangu a’i drawsnewid I fod yn fedyddfa gan Thomas Edwards II rhwng 1677-88, gan fod y teulu wedi dod yn Fedyddwyr.

Parhaodd y bedyddiadau yn Y Rhual tan o leiaf 1729. Credir bod y ffynnon wedyn yn cael ei ddefnyddio fel ffynnon dŵr mwynol preifat y teulu, ac o bosib sba.

Yna bydd y daith yn croesi i lawr i gyrraedd Factory Pool Lane cyn dychwelyd ar hyd y palmant ar Ffordd Dinbych ac yn ôl i faes parcio Tesco.

Manylion

  • Pryd: Dydd Llun 18fed Hydref 2021am 10:30 yb
  • Lle: Ar waelod maes parcio Tesco, Stryd Gaer, Ponterwyl, Yr Wyddgrug CH7 1UB
  • Tocynnau: Am ddim. Gyda chydweithrediad Walkabout Flintshire. Ffurflen bwcio yma.